ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ଗଣନା ଆଧାରରେ ସ୍ମୃତି ବିଜ୍ଞାନ ଅବନ୍ତିକା ଶୋଧ ସମିତି ପକ୍ଷରୁ ଦୀପୋତ୍ସବ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକାଶ; ଧନତେରସ, ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଦୀପାବଳି, ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା ଓ ଭାଇ ଦୁଜ୍ର ତିଥି ସହ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ସୂଚନା
ଉଜ୍ଜୟିନୀ : ସନାତନ ବୈଦିକ ପରମ୍ପରାରେ ଦୀପାବଳି କେବଳ ଆଲୋକ ଓ ଆନନ୍ଦର ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି, ଉପାସନା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଏକ ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତ ଓ ପର୍ବକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥି, ସମୟ ଏବଂ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଜିକା ଗଣନା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ସମ୍ପର୍କରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ଅନେକ ସମୟରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର କରିବା ସହ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ସ୍ମୃତି ବିଜ୍ଞାନ ଅବନ୍ତିକା ଶୋଧ ସମିତି ପକ୍ଷରୁ ବିକ୍ରମ ସମ୍ବତ୍ ୨୦୮୩ର ଦୀପୋତ୍ସବକୁ ନେଇ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବୈଠକ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ଗଣନା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଷ ବଚନ ଆଧାରରେ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବର ତିଥି ଓ ପୂଜାବିଧି ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ସମିତି ନିଜର ବାର୍ଷିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିତ ବର୍ଷର ଦୀପୋତ୍ସବ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।
୬ ନଭେମ୍ବର : ଧନତେରସ, ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଯମଦୀପଦାନ
ସମିତିର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁକ୍ରବାର, ୬ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଧନତେରସ, ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ଏବଂ ଯମ ପ୍ରୀତ୍ୟର୍ଥେ ଦୀପଦାନ କରାଯିବ। ଏହି ଦିନ ତ୍ରିଫଳା ସମେତ ଔଷଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରୟ କରିବାର ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି।
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ଯମରାଜଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘର ବାହାରେ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିରେ ଯମଦୀପ ଜଳାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଦୂର ହୁଏ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
୭ ନଭେମ୍ବର : ଯମ ତର୍ପଣ ଓ ଦୀପଦାନର ବିଧାନ
ଶନିବାର, ୭ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଅବସରରେ ଯମ ତର୍ପଣ କରିବା ସହ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଚାରିମୁଖୀ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଯମଦୀପଦାନ ସହ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ପାପର ବିନାଶ କାମନା କରି ଦୀପଦାନ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
୮ ନଭେମ୍ବର : ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ରୂପ ଚୌଦସରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ
ରବିବାର, ୮ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ପ୍ରାତଃକାଳ ନରକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ରୂପ ଚୌଦସ ଅବସରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ତେଲ ଲଗାଇ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ବିଧିକୁ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ରହିଛି।
ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନ ତିଳ ତେଲରେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଜଳରେ ମା’ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ବାସ ରହିଥାଏ। ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ କରି ଦୀପଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଯମଲୋକ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କରିବାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
୮ ନଭେମ୍ବର : ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗଣେଶ ଓ କୁବେର ପୂଜା ସହ ଦୀପାବଳି
ସମିତି ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ୮ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬, ରବିବାର ସକାଳ ୧୧ଟା ୨୮ ମିନିଟ୍ରେ କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ଆରମ୍ଭ ହେବ। ତେଣୁ ସେହି ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭଗବାନ ଗଣେଶ ଓ କୁବେରଙ୍କ ପୂଜା ସହ ଦୀପୋତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ବୋଲି ସମିତି ମତ ଦେଇଛି।
ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଘର ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରି ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରାଯିବ।
୯ ନଭେମ୍ବର : ଅନ୍ନକୂଟ ମହୋତ୍ସବ ଓ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା
ସୋମବାର, ୯ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ଅମାବାସ୍ୟା ପରେ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ ଅନ୍ନକୂଟ ମହୋତ୍ସବ ଓ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସମିତି ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଧାରଣ କରି ଗୋକୁଳବାସୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ।
ଦେବଳ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧାର୍ମିକ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିପଦା ଓ ଦର୍ଶ ତିଥିର ସଂଯୋଗକୁ ବିଚାର କରି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜାର ତିଥି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
୧୧ ନଭେମ୍ବର : ଭାଇ ଦୁଜ୍ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ପୂଜା
ଦୀପୋତ୍ସବର ପର୍ବମାଳାର ସମାପନ ବୁଧବାର, ୧୧ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଭାଇ ଦୁଜ୍ ସହ ହେବ। ଏହି ଦିନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ପୂଜା କରିବା ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଭାଇ ଦୁଜ୍ ଅବସରରେ ଭଉଣୀମାନେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାମନା କରି ତିଳକ ଲଗାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବ ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାର ପ୍ରତୀକ।
ବୈଠକରେ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଆଲୋଚନା
ଦୀପୋତ୍ସବ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦେବା ପାଇଁ ଆୟୋଜିତ ବୈଠକରେ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା **ଡ଼. ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଶୁକ୍ଳା**ଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଂ. ଦୁର୍ଗେଶ ତାରେ, ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଂ. ମିତେଶ ପାଣ୍ଡେ, ସଚିବ ପଂ. ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକଙ୍କ ସହ ପଂ. ରାଜେଶ ଉପାଧ୍ୟାୟ, ପଂ. ରବି ଦୁବେ, ପଂ. ସର୍ବେଶ ଶର୍ମା, ପଂ. ନିତିନ ସମାଧିଆ, ପଂ. ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମା ଓ ପଂ. ହର୍ଷିତ ଶର୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ଗଣନା ଆଧାରରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ସଠିକ୍ ତିଥି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ପହଞ୍ଚାଇବା ସହ ସନାତନ ଧର୍ମର ମାନ୍ୟତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସମିତିର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
ପ୍ରେସ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରିକର୍ତ୍ତା :
ପଂ. ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ
ସଚିବ, ସ୍ମୃତି ବିଜ୍ଞାନ ଅବନ୍ତିକା ଶୋଧ ସମିତି