ମା’ଙ୍କ ସଂସ୍କାରକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି? ପୁଅର ପ୍ରଶ୍ନର ମା’ ଦେଲେ ଏମିତି ଉତ୍ତର, ଯାହା ଶୁଣି ବୋହୂ ବି ବୁଝିଗଲେ ସମ୍ମାନର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ!

ଆଧୁନିକତା ନାଁରେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତି, ମାତୃଭାଷା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକକୁ ଛୋଟ ମନେ କରିବା କେତେଦୂର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ? ଜଣେ ମା’ଙ୍କ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂସ୍କାରର ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କାହାଣୀ

(SDNA) ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ

ସଞ୍ଜୁ ପ୍ରତିଦିନ ପରି ଅଫିସରୁ ଘରକୁ ଫେରିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜି ତା’ ମୁହଁରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ରାଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଘରେ ପାଦ ଦେଉ ଦେଉ ସେ ମା’ଙ୍କୁ ଡାକିଲା ଏବଂ କିଛି ବୁଝିବାକୁ ସୁଯୋଗ ନଦେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ସଞ୍ଜୁ: ମା’! ଏସବୁ କ’ଣ ଚାଲିଛି? କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ ଓ କାହା ସାମ୍ନାରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର, ଆପଣଙ୍କୁ ଏତିକି ବି ବୁଝାପଡ଼ୁନି କି?

ପୁଅର ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର ଦେଖି ମା’ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ।

ମା’: ଆରେ ପୁଅ! ଆଜି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲୁ? ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି ତ? କ’ଣ ହୋଇଛି, ଖୋଲାଖୋଲି କହ।

ସଞ୍ଜୁ: ରହିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ମା’! ଆପଣ ଏମିତି ଅଜଣା ଭଳି ଅଭିନୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେମିତି ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଜଣାନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଟିକିଏ ବି ଲଜ୍ଜା କି ସଂକୋଚ ଲାଗୁନି?

ମା’ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ମା’: ସଞ୍ଜୁ! ତୁ ଏମିତି କେମିତି କଥା କହୁଛୁ? ଭୁଲିଗଲୁ କି ତୁ ନିଜ ମା’ଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଛୁ? ମୁଁ ଏମିତି କ’ଣ ଭୁଲ୍ କରିଛି ଯେ ଆଜି ତୁ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ଓ ସଂକୋଚର ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଆସିଛୁ?

ସଞ୍ଜୁ: ମା’, ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନି। ଆପଣ ବାରମ୍ବାର ଜ୍ୟୋତିକୁ ତା’ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସହଜ ପରିସ୍ଥିତିରେ କାହିଁକି ପକାଉଛନ୍ତି? ତାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜିତ କରିବାର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି?

ମା’: କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ମୁଁ ଏମିତି କେବେ କରିଛି? ଜ୍ୟୋତି ମୋର ବୋହୂ। ମୁଁ ତାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅପମାନିତ କାହିଁକି କରିବି?

ସଞ୍ଜୁର ରାଗ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା।

ସଞ୍ଜୁ: ତାହେଲେ ତା’ କିଟି ପାର୍ଟି ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଆପଣ ବାରମ୍ବାର ସେଠାକୁ କାହିଁକି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି? ଆଉ ଗଲେ ସେହି ପୁରୁଣା ଶାଢ଼ି, ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଦେଶୀ ହିନ୍ଦୀରେ ‘ନମସ୍କାର ବେଟା, ଜୁଗ୍ ଜୁଗ୍ ଜିଅ’ ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି। ତା’ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ୟୋତିକୁ କେତେ ଅଜବ ଲାଗୁଥିବ, କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି?

ଯଦି ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବାକୁ ଏତେ ଇଚ୍ଛା, ତେବେ ଟିକିଏ ଆଧୁନିକ ହେବା ଶିଖନ୍ତୁ। ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଶୈଳୀ ବଦଳାନ୍ତୁ, କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାର ଢଙ୍ଗ ବଦଳାନ୍ତୁ। ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରାକୁ ନେଇ ପହଞ୍ଚିବା କ’ଣ ଜରୁରୀ?

ମା’ କିଛି ସମୟ ନିରବ ରହିଲେ। ପୁଅର କଥା ତାଙ୍କ ମନକୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା। ତଥାପି ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଦୃଢ଼ତା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଥିଲା।

କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ସେ କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ମା’: ବାଃ ପୁଅ! ଆଜି ତୁ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ଓ ସଂକୋଚର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ ଆସିଛୁ? ଟିକିଏ ମନେ ପକା, ଯେତେବେଳେ ତୋ ବାପା ହଠାତ୍ ଏ ଦୁନିଆ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ତୋତେ ବଡ଼ କରିବା ଓ ପାଠ ପଢ଼ାଇବାର ଦାୟିତ୍ୱ କିଏ ନେଇଥିଲା?

ଘର ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସ୍କୁଲରେ ଝାଡ଼ୁ ମାରିବା ଓ ପୋଛା ଲଗାଇବା କାମ କରିଥିଲି, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ଲାଗିଥିଲା?

ତୋର ପାଠପଢ଼ା ଖର୍ଚ୍ଚ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲି, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ନିଜ ଗରିବୀକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିଲି?

ତୋ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣୁଥିଲି ଏବଂ ନିଜେ ପୁରୁଣା ପୋଷାକରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲି। ସେତେବେଳେ କ’ଣ ମୋତେ ନିଜ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା ଲାଗିଥିଲା?

ଦୁନିଆର ଅନେକ କଟୁକଥା ଶୁଣିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୋର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ବନ୍ଦ କରିନଥିଲି, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ନିଜ କାମକୁ ଛୋଟ ଭାବିଥିଲି?

ନାହିଁ ପୁଅ! କାରଣ ସେତେବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ମୋର ସୁଖ ଓ ସମ୍ମାନଠାରୁ ତୋ ଜୀବନ ଓ ତୋର ଭବିଷ୍ୟତ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଥିଲା।

ମୁଁ କେବେ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ଲଜ୍ଜା ଭାବିନାହିଁ। କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି, ସଚ୍ଚୋଟ ପରିଶ୍ରମରେ ଉପାର୍ଜିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟଙ୍କା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାସ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ।

ଆଉ ଆଜି ତୁ ମୋତେ କେବଳ ଏଥିପାଇଁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଛୁ ଯେ ମୁଁ ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧୁଛି, ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ କଥା ହେଉଛି ଏବଂ ନିଜ ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି?

ପୁଅ, ଆଧୁନିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ, ଇଂରାଜୀ କହିବା ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଛୋଟ ମନେ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଭୁଲ୍ ଚିନ୍ତାଧାରା।

ମା’ଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ଏବେ ଦୃଢ଼ତା ଥିଲା।

ମା’: ଲଜ୍ଜା ତ ସେହି ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଗିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସୁବିଧା ଓ ଦେଖାଦେଖି ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଆତ୍ମସମ୍ମାନକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ଆଧୁନିକତାର ଅର୍ଥ ନିଜ ସଂସ୍କାରକୁ ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ। କାହାର ପୋଷାକ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

ମୁଁ ମୋ ବୋହୂକୁ କେବେ ତା’ ପୋଷାକ କିମ୍ବା ଜୀବନଶୈଳୀ ପାଇଁ ଅଟକାଇନାହିଁ। ତେବେ ମୋ ପୋଷାକ ଓ ମୋ ଭାଷାକୁ ନେଇ ତା’ର ଅସୁବିଧା କାହିଁକି ହେବା ଉଚିତ?

ମୋତେ ମୋ ଶାଢ଼ି ପାଇଁ ଗର୍ବ ଅଛି, ମୋ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ପାଇଁ ଗର୍ବ ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁ ସଂସ୍କାର ମୋତେ ତୋତେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ଶକ୍ତି ଦେଇଛି, ସେହି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଗର୍ବ ଅଛି।

ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣି ରଖ ସଞ୍ଜୁ! ଏହି ଘର ମୋ ପରିଶ୍ରମ, ମୋ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଜୀବନସାରାର ରୋଜଗାରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏହି ଘରେ ମୋ ନିଜ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରିଚୟ ସହିତ ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ମୋର ଅଛି।

ଯଦି କାହାକୁ ମୋର ସରଳତା, ମୋ ପୋଷାକ ଓ ମୋ ଭାଷା ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରା ବଦଳାଇବା ଉଚିତ। ମୋତେ ମୋର ପରିଚୟ ବଦଳାଇବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

ଏତିକି କହି ମା’ ଆଉ କୌଣସି ବିତର୍କ ନକରି ନିଜ କୋଠରୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସଞ୍ଜୁ ସେହିଠାରେ ନିରବ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା। ମା’ଙ୍କ କଥାର ଉତ୍ତର କିପରି ଦେବ, ତାହା ତାକୁ ବୁଝାପଡ଼ୁନଥିଲା।

କବାଟ ପଛରେ ଠିଆ ହୋଇ ସବୁ କଥା ଶୁଣୁଥିବା ଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା। ଯେଉଁ ମା’ଙ୍କ ପୋଷାକ ଓ ଭାଷାକୁ ସେ ନିଜ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସହଜତାର କାରଣ ଭାବୁଥିଲେ, ସେହି ମା’ କେତେ ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂଘର୍ଷ କରି ଏହି ପରିବାରକୁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ହେଲା।

ତାଙ୍କ ଆଖି ଲଜ୍ଜାରେ ନଇଁଗଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ଲଜ୍ଜା କାହାର ଶାଢ଼ି, ଭାଷା କିମ୍ବା ସରଳତାରେ ନୁହେଁ; ବରଂ ନିଜ ପରିବାରର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଆତ୍ମସମ୍ମାନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ମାନସିକତାରେ ରହିଛି।

ଏହି କାହାଣୀରୁ ମିଳୁଥିବା ଶିକ୍ଷା

ମା’ଙ୍କ ଶାଢ଼ି ପୁରୁଣା ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସଂସ୍କାର କେବେ ପୁରୁଣା ହୁଏନାହିଁ। ସେ ହୁଏତ ଇଂରାଜୀ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନର ଅନୁଭବରୁ ମିଳିଥିବା ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା କୌଣସି ବଡ଼ ଡିଗ୍ରୀଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ।

ଆଧୁନିକତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ମୂଳ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ କେବେ ଭୁଲନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପୁଅ ହୁଅନ୍ତୁ କି ବୋହୂ, ମାତା-ପିତା ଓ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା କେବଳ ପାରିବାରିକ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ଏହା ମାନବୀୟ ସଂସ୍କାରର ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ।

ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ମା’ ନିଜ ଜୀବନର ସୁଖ ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସେହି ମା’ଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ପରିଚୟ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ମା’ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ, ସ୍ନେହ ଓ ମମତାର କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ।

(SDNA) ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ