୨୦୧୬ର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଲେଣଦେଣ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲା। ହେଲେ କଳାଧନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନଗଦ ଟଙ୍କା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଏବଂ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି।
(SDNA) ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ
ଡଃ ପ୍ରିୟଙ୍କା ସୌରଭ
୨୦୧୬ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ରାତି ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଚଳିତ ୫୦୦ ଓ ୧,୦୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ ଅଚଳ କରିବାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। କଳାଧନ, ନକଲି ନୋଟ୍, ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ଆତଙ୍କବାଦକୁ ମିଳୁଥିବା ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଉପରେ ରୋକ ଲଗାଇବା ଦିଗରେ ଏହାକୁ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପଦକ୍ଷେପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଳିତ ମୋଟ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୮୬ ପ୍ରତିଶତ ଏହି ଦୁଇ ମୂଲ୍ୟର ନୋଟ୍ ଥିଲା। ହଠାତ୍ ନିଆଯାଇଥିବା ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ଏହାର ପରିଣାମକୁ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି। ଭାରତରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ବ୍ୟାପକ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଦେଶ ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥନୀତି ଆଡ଼କୁ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଗଦ ଟଙ୍କାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂରେଇ ଯାଇନାହିଁ। ଏହି ସ୍ଥିତି ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ସଫଳତା ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପାଇଁ ଏକ ଆଧାର ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।
ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟକୁ ମିଳିଲା ନୂଆ ଗତି
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣ ପରେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଡିଜିଟାଲ୍ ଲେଣଦେଣର ବୃଦ୍ଧି ରୂପେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଯଦିଓ ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟସ୍ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (UPI)ର ଶୁଭାରମ୍ଭ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୧୬ରେ ହୋଇଥିଲା, ତଥାପି ହଠାତ୍ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଅଭାବ ଲୋକଙ୍କୁ ବିକଳ୍ପ ଦେୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆପଣାଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା।
ମୋବାଇଲ୍ ୱାଲେଟ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ, ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ ଏବଂ କ୍ୟୁଆର୍ କୋଡ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥ ପୈଠ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଗଲା। ଛୋଟ ଦୋକାନୀ, ରାସ୍ତାକଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ, ସ୍ଥାନୀୟ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ ଗ୍ରାହକମାନେ ମଧ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଆପଣାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ୨୪୧ ବିଲିୟନରୁ ଅଧିକ ଲେଣଦେଣ ରେକର୍ଡ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ତଥ୍ୟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଆଉ କେବଳ ବଡ଼ ସହର କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷିତ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ କିଣାକିଣିରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଛି।
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିମୁଦ୍ରୀକରଣ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ। ତେବେ ଏହି ବିସ୍ତାର ପଛରେ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ବିକାଶ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧାର ପ୍ରସାର, ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ବ୍ୟବହାରର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିରନ୍ତର ସୁଧାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ରହିଛି।
ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜମା ରାଶି ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ ବଢ଼ିଲା
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣ ସମୟରେ ପୁରୁଣା ନୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ନଗଦ ଟଙ୍କା ଆସିଥିଲା। ଫଳରେ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ଜମା ରାଶିରେ ସାମୟିକ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାହାରେ ରହିଥିବା ଅନେକ ନଗଦ କାରବାରର ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା।
ଏହି ଜମା ରାଶି ଆଧାରରେ ସନ୍ଦେହଜନକ ଖାତା ଏବଂ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ସମ୍ଭାବ୍ୟ କର ଫାଙ୍କି ଏବଂ ଅଘୋଷିତ ଆୟର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଆୟକର ବିଭାଗକୁ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ମିଳିଥିଲା। ଏହା ଆର୍ଥିକ କାରବାର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରିସର ବଢ଼ାଇବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।
ଏହା ସହିତ ପୁରୁଣା ମୂଲ୍ୟବର୍ଗର ନକଲି ନୋଟ୍ ତୁରନ୍ତ ଅଚଳ ହୋଇଯିବାରୁ ସେତେବେଳେ ସକ୍ରିୟ ଥିବା ନକଲି ମୁଦ୍ରା ନେଟୱର୍କକୁ ଝଟକା ଲାଗିଥିଲା। ତେବେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ନକଲି ନୋଟ୍ ଏବଂ ସନ୍ଦେହଜନକ ଆର୍ଥିକ କାରବାରରେ କେତେ ହ୍ରାସ ଘଟିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କଳାଧନ ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନକୁ ନେଇ ଉଠିଲା ପ୍ରଶ୍ନ
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ମୁଖ୍ୟ ଘୋଷିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କଳାଧନ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବା ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା। ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ନଗଦ ଆକାରରେ ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଅଘୋଷିତ ଧନ ପୁରୁଣା ନୋଟ୍ ଅଚଳ ହେବା ପରେ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ତାହା ଅର୍ଥନୀତିରୁ ବାହାର ହୋଇଯିବ।
କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ତଥ୍ୟ ଏହି ଆଶାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଦେଖାଇଥିଲା। ଅଚଳ ଘୋଷିତ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରାୟ ୯୯.୩ ପ୍ରତିଶତ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଆସିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୫.୪୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅଚଳ ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫.୩୧ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ତଥ୍ୟ ଏହି ଧାରଣାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥିଲା ଯେ କଳାଧନର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ କେବଳ ନଗଦ ଆକାରରେ ରହିଥିଲା ଏବଂ ବିମୁଦ୍ରୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ତାହା ସ୍ୱତଃ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଫେରିଥିବା ସମସ୍ତ ଟଙ୍କାକୁ ବୈଧ ଅର୍ଥ ବୋଲି ଧରିନେବା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ଜମା ହୋଇଥିବା ରାଶିର ଉତ୍ସ ଏବଂ ବୈଧତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ବାସ୍ତବରେ କଳାଧନର ସମସ୍ୟା କେବଳ ନଗଦ ଟଙ୍କାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଜମିବାଡ଼ି, ସୁନା, ବେନାମୀ ସମ୍ପତ୍ତି, ବିଦେଶରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଅର୍ଥ, ଜାଲ୍ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ନିବେଶ ଆକାରରେ ରହିଥାଏ। ତେଣୁ କେବଳ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟର ନୋଟ୍ ବନ୍ଦ କରିଦେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଟିଳ ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଥିପାଇଁ କର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, ସମ୍ପତ୍ତି କାରବାର ଉପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନଜର ରଖିବା, ବେନାମୀ ସମ୍ପତ୍ତି ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂସ୍ଥାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ।
ନଗଦ ଟଙ୍କାଠାରୁ ଦୂରେଇ ପାରିଲା ନାହିଁ ଦେଶ
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣ ପରେ ଦେଶରେ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର କମିବ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମର ପ୍ରସାର ଯୋଗୁଁ ଅର୍ଥନୀତି ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ୟାଶଲେସ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ଯିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦଶ ବର୍ଷର ତଥ୍ୟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୬ ସମୟରେ ପ୍ରଚଳନରେ ଥିବା ମୋଟ ମୁଦ୍ରାର ପରିମାଣ ପ୍ରାୟ ୧୭.୭୭ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପ୍ରାୟ ୪୩.୧୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଭୂମିକା ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ, ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଦୈନିକ ମଜୁରିଆ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ସୀମିତ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ମାଧ୍ୟମ। ଅନେକ ଲୋକ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସହିତ ହାତରେ କିଛି ନଗଦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟ ରଖିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନେଟୱର୍କ ସମସ୍ୟା କିମ୍ବା ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ତ୍ରୁଟି ସମୟରେ ଅସୁବିଧା ନହୁଏ।
ତେଣୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଓ ନଗଦ ଟଙ୍କାକୁ ପରସ୍ପରର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନଦେଖି ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ପୂରକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖିବା ଅଧିକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ।
ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ବଡ଼ ଆଘାତ
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚାପ ସେହି ଲୋକ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ନଗଦ ଟଙ୍କା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲା। ଛୋଟ ଦୋକାନୀ, ରାସ୍ତାକଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ, କୃଷି ଶ୍ରମିକ, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ହଠାତ୍ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଅଭାବ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଅନେକ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା, ବ୍ୟବସାୟର ଗତି ମନ୍ଥର ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କେତେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ସାମୟିକ ଭାବେ କାରବାର ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଦୈନିକ ମଜୁରି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଆୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କିଣାବିକା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସ୍ୱାଭାବିକ ହେବାକୁ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା।
ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟର ଭୂମିକା ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତେଣୁ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ହଠାତ୍ ଅଭାବର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମସ୍ୟାରେ ସୀମିତ ରହିନଥିଲା; ଏହା ଉତ୍ପାଦନ, ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।
ଏହି ଅନୁଭବ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ କୌଣସି ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଲାଗୁ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ବିଚାର କରିବା କେତେ ଜରୁରୀ।
ନକଲି ନୋଟ୍ର ସମସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ
ପୁରୁଣା ନୋଟ୍ ଅଚଳ ହେବା ପରେ ନକଲି ମୁଦ୍ରାର ନେଟୱର୍କକୁ ବଡ଼ ଧକ୍କା ଲାଗିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ନୂଆ ନୋଟ୍ର ନକଲି ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା।
ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ କେବଳ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟବର୍ଗ କିମ୍ବା ରୂପ ବଦଳାଇଦେଲେ ନକଲି ନୋଟ୍ର ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ନୋଟ୍ରେ ଉନ୍ନତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମଜବୁତ ଗୁପ୍ତଚର ନେଟୱର୍କ, ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ କଡ଼ା ନଜର, ଆର୍ଥିକ ଅପରାଧର ତଦନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆବଶ୍ୟକ।
ନକଲି ମୁଦ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏକ ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟା। କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଶେଷ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆଗାମୀ ପଥ: ସ୍ୱଚ୍ଛତା ସହିତ ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଜରୁରୀ
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ଅନୁଭବରୁ ଏହା ଶିଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ କଳାଧନ ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ଲଢ଼େଇକୁ କେବଳ ନଗଦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରଖିହେବ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଆର୍ଥିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁଧାର ଆବଶ୍ୟକ।
କର ଫାଙ୍କି ରୋକିବା ପାଇଁ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆଧାରିତ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ହେବ। ବେନାମୀ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସନ୍ଦେହଜନକ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ବିରୋଧରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ସହିତ ସମ୍ପତ୍ତି କିଣାବିକାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତଦନ୍ତକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସମନ୍ୱୟ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ।
ଅନ୍ୟପଟେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟକୁ ଆହୁରି ଆଗକୁ ନେବା ପାଇଁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଶସ୍ତା ଓ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା, ସୁରକ୍ଷିତ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ସେବା, ସାଇବର ଅପରାଧରୁ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସାକ୍ଷରତା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ହେବ।
ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟମ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସହଜ ଋଣ ସୁବିଧା ଏବଂ କମ୍ ଅନୁପାଳନ ବୋଝ ମାଧ୍ୟମରେ ଔପଚାରିକ ଅର୍ଥନୀତି ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ
ବିମୁଦ୍ରୀକରଣର ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭାରତରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ କାରବାରର ବିସ୍ତାରକୁ ଗତି ଦେବାରେ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ କଳାଧନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଛେଦ ଏବଂ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ କମାଇବା ଭଳି ବଡ଼ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସଫଳ ହୋଇପାରିନାହିଁ।
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରୁ ମିଳୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି, ଅର୍ଥନୀତିରେ ସ୍ଥାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ମୁଦ୍ରାର ରୂପ ବଦଳାଇଦେବା ଦ୍ୱାରା ଆସେ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ମଜବୁତ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଶାସନ, ସ୍ୱଚ୍ଛ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଏବଂ ନିରନ୍ତର ନୀତିଗତ ସୁଧାର ଆବଶ୍ୟକ।
ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ବିପ୍ଳବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା କେବଳ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାରର ବଢ଼ୁଥିବା ସଂଖ୍ୟାରୁ ମାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେତେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଲା, ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସେବା କେତେ ସହଜରେ ମିଳିଲା ଏବଂ ବିକାଶର ଲାଭ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗ ପାଖରେ କେତେ ପହଞ୍ଚିଲା—ଏହି ମାନଦଣ୍ଡ ହିଁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ।
(ଲେଖିକା: ଡଃ ପ୍ରିୟଙ୍କା ସୌରଭ, ପିଏଚ୍.ଡି. (ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ), କବୟିତ୍ରୀ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତକ।)
(SDNA) ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ