ନବରାତ୍ରିର ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତିଠାରୁ ପୋଷାକ, ଗ୍ଲାମର ଓ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ଚର୍ଚ୍ଚା ଅଧିକ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନେଇ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷା ଜରୁରୀ
(SDNA) ବିଶେଷ ଆଲେଖ୍ୟ
ନବରାତ୍ରି କେବଳ ନାଚ, ଗୀତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଏକ ପବିତ୍ର ଅବସର। ଗରବା ଓ ଡାଣ୍ଡିଆ ଏହି ଭକ୍ତିପରମ୍ପରାର ଆକର୍ଷଣୀୟ ପ୍ରତୀକ। ଦୀପଶିଖାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଘୂରୁଥିବା ପଦକ୍ଷେପ, ମା’ଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ଗୀତ ଓ ସାମୂହିକ ନୃତ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
କିନ୍ତୁ ସମୟ ବଦଳିବା ସହ କେତେକ ଆୟୋଜନକୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଗରବାର ପରିଚୟ କ’ଣ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭକ୍ତିରୁ ହଟି ଫ୍ୟାଶନ୍, ଗ୍ଲାମର ଓ ଦେଖାଦେଖି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇଯାଉଛି?
ଭକ୍ତିର ମଞ୍ଚରେ ଫ୍ୟାଶନ୍ର ପ୍ରଭାବ
ଆଜିର ଗରବା ଆୟୋଜନଗୁଡ଼ିକରେ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ସହ ଆଧୁନିକ ଫ୍ୟାଶନ୍ର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୋଷାକ, ମେକଅପ୍, ଫଟୋସୁଟ୍, ରିଲ୍ସ ଓ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିବାର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ସବର ମୂଳ ଭାବନା ପଛରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ମହିଳା କିମ୍ବା ଯୁବତୀଙ୍କ ପୋଷାକକୁ ନେଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଠାଇବା ନୁହେଁ। ବରଂ ଏହା ଭାବିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନର ସଫଳତାକୁ ଯଦି ଭକ୍ତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ସାମୂହିକ ଆନନ୍ଦ ପରିବର୍ତ୍ତେ ବାହ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଆଧାରରେ ମାପାଯାଏ, ତେବେ ଆମେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଛୁ?
ପୋଷାକ ଦେଖି ଭକ୍ତିର ମାପ ହୋଇପାରିବ କି?
କୌଣସି ମହିଳାଙ୍କ ପୋଷାକ ଆଧାରରେ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ସଂସ୍କାର କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ଭାବନାର ବିଚାର କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଆଧୁନିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳା ଭକ୍ତିଠାରୁ ଦୂରରେ ବୋଲି ଭାବିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।
ଭକ୍ତିର ସମ୍ପର୍କ ମନ, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଆଚରଣ ସହିତ; କେବଳ ପୋଷାକ ସହିତ ନୁହେଁ।
ତଥାପି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବର ନିଜସ୍ୱ ଗରିମା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ରହିଛି। ଗରବା ପରି ଧାର୍ମିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଆୟୋଜନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ ଓ ଶାଳୀନତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କର ନୁହେଁ; ଆୟୋଜକ, ପ୍ରାୟୋଜକ ଓ ସମାଜର ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନା ନା ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା?
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ଫଟୋ, ଭିଡିଓ ଓ ରିଲ୍ସ ଲୋକଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଅନୁଭବର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଗରବାରେ ଯୋଗଦେବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ନିଜର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଫଟୋ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା କିମ୍ବା ଅନଲାଇନ୍ରେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ଯେତେବେଳେ ଆରତି ଓ ଭଜନ ଅପେକ୍ଷା ପୋଷାକ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ଅଧିକ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଉତ୍ସବର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ତେବେ ସଜେଇ ହେବା, ରଙ୍ଗିନ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିବା ନିଜେ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଉତ୍ସବ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାମୂହିକ ଆନନ୍ଦର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ସମସ୍ୟା ସେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଦେଖିର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପଛରେ ପକାଇଦିଏ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନର ଏକ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ଅର୍ଥ ଆଧୁନିକତାକୁ ବିରୋଧ କରିବା ନୁହେଁ
ସଂସ୍କୃତି ସମୟ ସହ ବଦଳିଥାଏ। ତେଣୁ ପରମ୍ପରାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ନାମରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଅନାବଶ୍ୟକ କଟକଣା ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ଆଧୁନିକତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ, ସଂଯମ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବ ପରି ମୂଳ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଜରୁରୀ।
ଗରବା ଆୟୋଜକମାନେ ଏହାକୁ କେବଳ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ସେଲିବ୍ରିଟିଙ୍କ ଆକର୍ଷଣ କିମ୍ବା ଫ୍ୟାଶନ୍ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ସୀମିତ ନରଖି ମା’ଙ୍କ ସ୍ତୁତି, ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ ଆଚରଣବିଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ।
ପରିବାର ଓ ଯୁବପିଢ଼ି ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଦରକାର ଯେ ଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା ଓ ତାହାର ଗରିମା ବଜାୟ ରଖିବା ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ। ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୋଷାକରେ ମଧ୍ୟ ସଚ୍ଚା ଭକ୍ତି ରହିପାରେ, ଆଉ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଖିର ଭାବନା ଥାଇପାରେ। ତେଣୁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶ୍ନ ପୋଷାକର ନୁହେଁ, ବରଂ ଉତ୍ସବର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଆମ ଆଚରଣର।
ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସତ୍ଭାବନା
ନବରାତ୍ରି ଆମକୁ ଶକ୍ତି, ସାହସ, କରୁଣା, ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ମା’ଙ୍କ ଭକ୍ତି କେବଳ ପୂଜାଥାଳି, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଗରବାର ଚକ୍ର ଲଗାଇବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ମହିଳାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ଓ ସମାଜରେ ସଦ୍ଭାବ ବଜାୟ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନାର ଅଂଶ।
ଯଦି ଗରବା ଆୟୋଜନରେ ଭକ୍ତିମୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୁଏ, ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ମହିଳାମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସହ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ି ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବୁଝିବା ସହ ସମାଜରେ ସକାରାତ୍ମକତା ବିସ୍ତାର କରେ, ତେବେ ତାହା ହିଁ ଉତ୍ସବର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ହେବ।
ଉପସଂହାର: ଗରବାର ପରିଚୟ ହେଉ ଭକ୍ତି, ବିବାଦ ନୁହେଁ
ନବରାତ୍ରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷାକ ଉପରେ ରାୟ ଦେବାର ସମୟ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜ ଆସ୍ଥା, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଆଚରଣର ସମୀକ୍ଷା କରିବାର ଅବସର। ଆଧୁନିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ଅସଂସ୍କାରର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ, ସେହିପରି ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ମାତ୍ରେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତତା ମିଳେ ନାହିଁ। ତଥାପି ଫ୍ୟାଶନ୍ ଓ ଦେଖାଦେଖିର ଅନ୍ଧ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ମଧ୍ୟରେ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ଯେପରି ନିଜ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ହରାଇ ନବସେ, ସେଥିପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଗରବାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନାର ଭାବନା ବହନ କରୁ, ସଙ୍ଗୀତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉ ଏବଂ ଉତ୍ସବରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହ ଆନନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ରହୁ—ଏହା ହିଁ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବାର ପ୍ରକୃତ ମାର୍ଗ।
ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଚ୍ଚା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ନିର୍ମଳ ମନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ହିଁ ଭକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର। ଉତ୍ସବର ଚମକ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆଖିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିର ଆଲୋକ ମନ ସହ ସମାଜକୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରେ। ନବରାତ୍ରିର ପ୍ରକୃତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଆଲୋକରେ ହିଁ ନିହିତ।