ଜମିର ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିୟମ ବିରୋଧରେ ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ ନାଗରିକ; ଧାରା ୩୯(ଏ) ଉଚ୍ଛେଦ ଦାବି, ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଉଠିଲା ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ
(SDNA) ଗୋଆ। ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଗୋଆରେ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ କାରବାରର ଦ୍ରୁତ ବିସ୍ତାର ଏବେ କୃଷିଜମି, ପାରମ୍ପରିକ ବଗିଚା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପାହାଡ଼ର ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ବଡ଼ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ରାଜ୍ୟର ସହର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନା ଆଇନର ଧାରା ୩୯(ଏ) ଅନୁଯାୟୀ ସଂରକ୍ଷିତ ଜମିକୁ ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିଣତ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ନାଗରିକଙ୍କ ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀବ୍ର ହୋଇଛି।
ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗୋଆର ପ୍ରାକୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଜୀବିକା ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ। ସେମାନେ ଧାରା ୩୯(ଏ)କୁ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ସହ କୃଷି ଓ ପରିବେଶ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଜମିର ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ କଠୋର ଆଇନଗତ ରୋକ୍ ଲଗାଇବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।
ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି, ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ବଦଳାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ବିସ୍ତାରକୁ ସହଜ କରୁଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଆପତ୍ତି ଓ ପରିବେଶ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉନାହିଁ।
ସିରିଦାଓ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ବିବାଦ ତୀବ୍ର
ଗୋଆର ସିରିଦାଓ ଗ୍ରାମରେ ତୁଷାର ଗାଭାସଙ୍କ ଘର ପଛପଟେ ଥିବା ଏକ ସବୁଜ ବଗିଚା ଏହି ବିବାଦର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ପାଲଟିଛି। ଏଠାରେ ଲଙ୍କା, କାଜୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଔଷଧୀୟ ଗଛ ଚାଷ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ିଆ ଜମିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଢାଲୁ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଅସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା, ସେହି ଜମିକୁ ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ପୁନଃବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ଖୋଲିଯାଇଛି।
ଗାଭାସ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିରୋଧରେ ଆପତ୍ତି ଜଣାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବିବରଣୀ ନଥିବା ଦର୍ଶାଇ ତାଙ୍କ ଆପତ୍ତିକୁ ଖାରଜ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ୧୮ ଜଣ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ସହ ମିଶି ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗକୁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପତ୍ର ପଠାଇଥିଲେ।
ଏହି ପତ୍ର ସହ ପୁରୁଣା ମାନଚିତ୍ର ଓ ସର୍ଭେ ସମ୍ପର୍କିତ ଦସ୍ତାବିଜ ମଧ୍ୟ ସଂଲଗ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା। ସେଥିରେ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ସ୍ଥଳାକୃତି ସମ୍ପର୍କିତ ମାନଚିତ୍ର ରହିଥିଲା। ଏହି ମାନଚିତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଜମିର ଢାଲ ୨୫ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଥିଲା। ରାଜ୍ୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏପରି ଢାଲୁ ପାହାଡ଼ କାଟିବା ଓ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉପରେ କଟକଣା ରହିଛି।
ବିବାଦ ଆହୁରି ଘନୀଭୂତ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଜମି ମାଲିକ ଡେମ୍ପୋ ପ୍ରପର୍ଟିଜ୍ ଆଣ୍ଡ ଇନଭେଷ୍ଟମେଣ୍ଟସ୍ ପକ୍ଷରୁ ନିଯୁକ୍ତ ଘରୋଇ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କମ୍ପାନୀ ଏଲକନ୍ର ସର୍ଭେରେ ଜମିର ଢାଲ ୨୫ ପ୍ରତିଶତରୁ କମ୍ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆଧାରରେ ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଆଂଶିକ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଥିଲା।
ସରକାରୀ ମାନଚିତ୍ର ଓ ଘରୋଇ ସର୍ଭେ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସ୍ୱାଧୀନ ଯାଞ୍ଚ କାହିଁକି କରାଗଲା ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ କର୍ମୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
୯.୫ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗମିଟରରୁ ଅଧିକ ଜମି ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ
ଧାରା ୩୯(ଏ) ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଆରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୯.୫ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗମିଟରରୁ ଅଧିକ ଜମିକୁ ଆବାସିକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ କୃଷିଜମି, ବଗିଚା ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ସେହି ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ନିଷିଦ୍ଧ କିମ୍ବା ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିଲା।
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ କମ୍ପାନୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଳ୍କ ଦେଇ ରାଜ୍ୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଜମି ବ୍ୟବହାରର ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ।
ସହର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନା ବୋର୍ଡ ଏହି ଆବେଦନଗୁଡ଼ିକର ସମୀକ୍ଷା କରେ। ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁମୋଦନ ପରେ ସରକାରୀ ଗେଜେଟ୍ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ୩୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଆପତ୍ତି ଓ ପରାମର୍ଶ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ପରେ ମିଳିଥିବା ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ବିଚାର କରି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ।
ତେବେ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ସହର ଯୋଜନା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ବାସ୍ତବରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଓ ଆପତ୍ତିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଶୁଣିବାରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଉଛି।
ସ୍ଥପତି ଓ ସହର ଯୋଜନାକାର ତାହିର ନୋରୋନ୍ହାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଅନେକ ସମୟରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସି ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଆବେଦନରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବିବରଣୀ ନଥିବା ଦର୍ଶାଇ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉନାହିଁ।
‘ଇନଫ୍ ଇଜ୍ ଇନଫ୍’ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ବୃଦ୍ଧି
ଧାରା ୩୯(ଏ) ବିରୋଧରେ ‘ଇନଫ୍ ଇଜ୍ ଇନଫ୍’ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଆଉ ନୁହେଁ’ ଅଭିଯାନ ଅଧୀନରେ ନାଗରିକମାନେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରତିବାଦ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, କେବଳ କିଛି ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ମୌଖିକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ୟାର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ହେବ ନାହିଁ।
ଗୋଆ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରିଜ୍ ପାର୍ଟିର ବିଧାୟକ ବୀରେଶ ବୋରକର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ଦାବିରେ ଫେବୃଆରୀ ୨୧ରୁ ୨୬ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନଶନ କରିଥିଲେ। ଫେବୃଆରୀ ୨୩ରେ ଶତାଧିକ ପ୍ରତିବାଦକାରୀ ସହର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନା ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱଜିତ ରାଣେଙ୍କ ବାସଭବନ ବାହାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଏହାପରେ ଫେବୃଆରୀ ୨୬ରେ ସରକାର ବୋରକରଙ୍କ ସେଣ୍ଟ ଆନ୍ଦ୍ରେ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ଧାରା ୩୯(ଏ)ର ବ୍ୟବହାରକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସହମତ ହୋଇଥିଲେ।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୫ରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରମୋଦ ସାୱନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ସାଙ୍କେଲିମ୍ରେ ଏହି ଧାରା ଅଧୀନରେ ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି ହୋଇଥିବା ଜମି ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସୀମିତ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଦାବି, ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସମଗ୍ର ଗୋଆରେ ଲାଗୁ ହେବା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମୂଳରୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରାଯାଉ।
ଆହ୍ଲାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫର୍ଡିନାଣ୍ଡୋ ରେବେଲୋ କୃଷିଜମିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଭୂମି ସଂରକ୍ଷଣ ଆଇନ ଆଣିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ବରିଷ୍ଠ ଆଇନଜୀବୀ ନୋର୍ପା ଆଲଭାରିସ୍ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ତରରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଗିତାଦେଶର ଆଇନଗତ ବୈଧତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜମି ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କିତ ଯୋଜନା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତାମତ ଓ ବ୍ୟାପକ ଜନସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ୍; କେବଳ ଜମି ମାଲିକଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛା ଆଧାରରେ ନୁହେଁ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଘରର ଚାହିଦାରେ ସମ୍ପତ୍ତି ବଜାର ଚଳଚଞ୍ଚଳ
ଗୋଆରେ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପଛରେ ଦିଲ୍ଲୀ, ମୁମ୍ବାଇ ଓ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ପରି ବଡ଼ ସହରରୁ ଆସୁଥିବା କ୍ରେତାଙ୍କ ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଅନେକ ଲୋକ ଛୁଟି କାଟିବା ପାଇଁ ଗୋଆରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଘର କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହା ଫଳରେ ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟ, ଗେଟେଡ୍ କମ୍ୟୁନିଟି ଓ ହଲିଡେ ହୋମ୍ ପ୍ରକଳ୍ପର ଚାହିଦା ବଢ଼ିଛି।
ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ପରାମର୍ଶଦାତା ସଂସ୍ଥା ସାଭିଲ୍ସ ଇଣ୍ଡିଆର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଧାରା ୩୯(ଏ) ଅଧୀନରେ ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ୧,୩୪୬ରୁ ଅଧିକ ଆବେଦନ ପହଞ୍ଚିଛି।
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ସନ୍ଦେଶ ପ୍ରଭୁଦେସାଇଙ୍କ ମତରେ, ଆବାସିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ନାମରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଅନେକ ସମ୍ପତ୍ତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ରହଣି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଆବାସିକ ଆବଶ୍ୟକତା ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଏହାର ପ୍ରଚାର ଅନେକ ସମୟରେ ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ରହଣି ଓ ଛୁଟି କାଟିବା ପାଇଁ ଘର ଭାବେ କରାଯାଏ।
ଗୋଆରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସମ୍ପର୍କିତ ରହଣି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଆସିଛି। ୨୦୨୦ର କେପିଏମଜି ରିପୋର୍ଟକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ପ୍ରଭୁଦେସାଇ କହିଥିଲେ ଯେ, ରାଜ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ରହିବା ସୁବିଧା ଦେଉଥିବା ଅନେକ ହୋଟେଲ, ଫ୍ଲାଟ୍ ଓ ଛୁଟିଦିନର ଘର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗରେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇନଥିଲା।
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ର ବିସ୍ତାର ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ନିୟମିତ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନିରୀକ୍ଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।
ଅଯୋଜିତ ସହରୀକରଣରେ ଜଳସମ୍ପଦ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା
ଗୋଆରେ ଜମି ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ କେବଳ କୃଷି କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ, ବର୍ଷାଜଳର ପ୍ରବାହ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସର ଗବେଷକମାନଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ୧୯୭୩ରୁ ୨୦୨୨ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଆର ନିର୍ମିତ ଅଞ୍ଚଳ ୨୨.୨ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧୮୦.୯୪ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାୟ ଆଠ ଗୁଣ ବଢ଼ିଛି।
ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅଯୋଜିତ ଓ ବିଛିନ୍ନ ସହରୀ ବିକାଶ ସହ ଦେଶୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଆବରଣ ହ୍ରାସକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଖୋଲା ଜମି କମିଗଲେ ବର୍ଷାଜଳ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହିଯାଇପାରେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭିତରକୁ ଜଳ ପ୍ରବେଶ ଓ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ।
ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଜମିର ବ୍ୟାପକ ପୁନଃବର୍ଗୀକରଣ ପୂର୍ବରୁ ଅଞ୍ଚଳର ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଅଧ୍ୟୟନ କରାଇବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା, ଅଟ୍ଟାଳିକା ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଚାପ ସହିପାରିବ କି ନାହିଁ, ତାହା ଆକଳନ କରାଯାଇପାରିବ।
ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷ: ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ସଂଶୋଧନ ଆବଶ୍ୟକ
ଗୋଆ ସରକାର ଧାରା ୩୯(ଏ)କୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ଥିବା ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଆସୁଛନ୍ତି। ସହର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନା ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱଜିତ ରାଣେ ବିଧାନସଭାରେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାର ମାତ୍ର ୦.୨ ପ୍ରତିଶତ ଅଂଶରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି।
ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ, ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁମୋଦନକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଅନୁମତି ବୋଲି ଧରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ତିମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଆଇନଗତ ନିୟମ ପାଳନ ହେଉଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କମିଟି ନିଶ୍ଚିତ କରିବ।
ତେବେ ବିରୋଧୀ ବିଧାୟକମାନେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା ଦାବି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୬ରେ ବିଧାନସଭା ଅଧିବେଶନ ସ୍ଥଗିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଫଳରେ ଏହି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ହୋଇପାରିନଥିଲା। ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଦରକାର ଥିଲା ବୋଲି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।
ଜମି ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟବସାୟର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ କମ୍ପାନୀ କରାପୁର ଏଷ୍ଟେଟ୍ସରେ ବିଶ୍ୱଜିତ ରାଣେଙ୍କ ନାମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏହି କମ୍ପାନୀ ପୂର୍ବରୁ ବିଚୋଲିମ୍ ଗ୍ରାମରେ ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିଥିଲା।
ପ୍ରଭୁଦେସାଇ ନିଜ ଲେଖାରେ ଏପରି ୩୦ ଜଣ ପୂର୍ବତନ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ବିଧାୟକଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧାରା ୩୯(ଏ) କିମ୍ବା ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଜମିର ପୁନଃବର୍ଗୀକରଣ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିଥିଲେ।
ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ ଜମି ଯୋଜନାରେ ସ୍ୱାର୍ଥର ସଂଘାତ ଓ ପାରଦର୍ଶିତାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଜମି ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ବିବାଦ
୧୯୮୬ରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଗୋଆ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା। ଭବିଷ୍ୟତର ବିକାଶ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ସହ ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳ, ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, କୃଷିଜମି, ବଗିଚା ଓ ବିକାଶ ନିଷିଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏହି ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା।
ବର୍ତ୍ତମାନର ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନା ୨୦୨୧ ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜ୍ୟର ମୋଟ ଜମିର ପ୍ରାୟ ୨୨ ପ୍ରତିଶତ ଅଂଶ ଆବାସିକ ବସତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
ଜମି ଯୋଜନାକୁ ନେଇ ଗୋଆରେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ବିବାଦ ହୋଇଛି। ୨୦୧୧ର ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ଆବାସିକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଜମି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ ପରେ ବ୍ୟାପକ ବିରୋଧ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯୋଜନାକୁ ବାତିଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଏହାପରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନା ୨୦୨୧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରେ ମାନଚିତ୍ର ଓ ସର୍ଭେକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ବଢ଼ାଇବାର ପ୍ରୟାସ ହୋଇଥିଲା।
ତଥାପି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଥିବା ଅନେକ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆସିଥିଲା।
୨୦୧୮ରେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଯୋଜନା ଆଇନରେ ଧାରା ୧୬(ବି) ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ, ଜମି ମାଲିକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ଲଟ୍ର ଆଞ୍ଚଳିକ ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରୁଥିଲେ। ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲା ପରେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇଥିଲେ।
୨୦୨୨ରେ ଧାରା ୧୭(୨) ମାଧ୍ୟମରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ଥିବା କଥିତ ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବା ନାମରେ ଜମିର ବର୍ଗୀକରଣ ବଦଳାଇବାର ଆଉ ଏକ ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୫ରେ ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ବିଭାଗକୁ ମିଳୁଥିବା କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିଥିଲେ। ଅଦାଲତ କହିଥିଲେ ଯେ, ଏହା ଜମି ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଇଚ୍ଛାଧୀନ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହି ରାୟକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଛନ୍ତି।
ଅଦାଲତଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ପୂର୍ବରୁ ଧାରା ୧୭(୨) ଅଧୀନରେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗମିଟର ଜମିର ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଥିଲା। ୨୦୨୪ରେ ଧାରା ୩୯(ଏ)କୁ ଏକ ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ ଆଣାଯାଇଥିଲା।
ଆଲୋଚକମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ପାଇଁ ୩୦ ଦିନର ସମୟ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜମି ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ଏବେ ବି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।
ପାରମ୍ପରିକ ଜମି ଅଧିକାର ଓ କୃଷି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା
ଗୋଆର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜମି ମାଲିକାନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ଜମିର ପୁନଃବର୍ଗୀକରଣ ବିବାଦ ଆହୁରି ଜଟିଳ ହୋଇଛି। ରାଜ୍ୟର କେତେକ ଗ୍ରାମରେ ସାମୁଦାୟିକ ଓ କୃଷିଜମିର ପରିଚାଳନା ‘କମ୍ୟୁନିଡାଡେ’ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଐତିହାସିକ ମୂଳ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଶାସନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଏହି ଜମି ଚାଷ ପାଇଁ ଲିଜ୍ରେ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଜମି ଅଧିକାରକୁ ନେଇ ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ଜମି ମାଲିକ କିରାୟାଦାରଙ୍କ ସହ ଏପରି ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଆସିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ ବଦଳରେ କିରାୟାଦାରମାନେ ଜମି ଉପରେ ନିଜର ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ଦାବି ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦସ୍ତାବିଜରେ ସହମତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଆଲୋଚକଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ଡେଭଲପରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମି ବିକ୍ରି କରିବା କିମ୍ବା ଏହାର ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ସହଜ କରିପାରେ।
ପାରସେମ୍ ଗ୍ରାମର ପୂର୍ବତନ ସରପଞ୍ଚ ଅଜୟ କୋଲାଙ୍ଗୁଟକର କହିଛନ୍ତି ଯେ, ପାରମ୍ପରିକ ଜମିର ଗୋପନରେ ବର୍ଗୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ପରେ ଡେଭଲପରମାନଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରାଯିବା ଫଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ବଢ଼ୁଛି। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ନିଜ ପାରମ୍ପରିକ ଜମିର ମୂଲ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବିସ୍ତାର ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫର୍ଡିନାଣ୍ଡୋ ରେବେଲୋ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଭୂମି ସଂରକ୍ଷଣ ବିଧେୟକର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୃଷିଜମିର ପରିଭାଷାକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବା, ଚାଷ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇବା ଏବଂ କୃଷିଜମିର ବିକ୍ରି ଓ ହସ୍ତାନ୍ତରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଏପରି ଜମିର ହସ୍ତାନ୍ତରକୁ କୃଷକ କିମ୍ବା ଅତି କମ୍ରେ ୩୦ ବର୍ଷ ଧରି ଗୋଆରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁପାରିସ କରାଯାଇଛି।
ରେବେଲୋଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଭୂମି ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ, ସତର୍କତାମୂଳକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଏହାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଆଦାୟ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଭଳି ନୀତି ସହ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇଥିବ।
ବିକାଶ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ଜରୁରୀ
ବିଟ୍ସ ପିଲାନି, ଗୋଆର ସହକାରୀ ପ୍ରଫେସର ସୋଲାନୋ ଦା ସିଲଭାଙ୍କ ମତରେ, ରାଜ୍ୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୋଜନାରେ ସଂଶୋଧନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଓ ପରିବେଶଗତ ଆବଶ୍ୟକତା ଆଧାରରେ ହେବା ଉଚିତ୍।
ସେ ଜମି ରେକର୍ଡ ଓ ମାନଚିତ୍ରରେ ଖାଜନ ଜମି, ଲିଜ୍ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜମି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପର୍କିତ ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, କୃଷି, ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକର ରିପୋର୍ଟ, ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଆଟଲାସ୍ ଓ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ମାନଚିତ୍ର ଭବିଷ୍ୟତର ଜମି ଯୋଜନାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିପାରିବ।
ଗୋଆ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବେ ମୂଳ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବଢ଼ୁଥିବା ଚାହିଦା ପୂରଣ ପାଇଁ କୃଷିଜମି, ପାହାଡ଼ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଚାପ ବଢ଼ାଯିବ, ନା ଏପରି ଏକ ବିକାଶ ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଅଧିକାର, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ମିଳିବ?
ଧାରା ୩୯(ଏ) ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହି ବ୍ୟାପକ ବିତର୍କର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଛି। ପ୍ରଦର୍ଶନକାରୀଙ୍କ ଦାବି ହେଉଛି, ଜମି ବ୍ୟବହାର ପରିବର୍ତ୍ତନର ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ ରାଜସ୍ୱ କିମ୍ବା ନିର୍ମାଣର ସମ୍ଭାବନା ଆଧାରରେ ନିଆ ନଯାଉ। ବରଂ ପରିବେଶଗତ ସନ୍ତୁଳନ, କୃଷି ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜନସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଉ।
(SDNA)