ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଭାରତରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନର ଆବଶ୍ୟକତା; ଟର୍ବାଇନ୍ ସ୍ଥାପନ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ଭେ, ନିୟମିତ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ବିପଦ ସମୟରେ ପରିଚାଳନା ସୀମିତ କରିବାକୁ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ
(SDNA) ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ। ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତିର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ସହ ଭାରତରେ ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ଏହା ଦେଶର ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗ ଏବେ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଛି। ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍ର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଘୂରୁଥିବା ବ୍ଲେଡ୍ରେ ଧକ୍କା ଲାଗି ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଜୀବନ ଯାଉଥିବା ଘଟଣା ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।
ଭାରତରେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେତେ ବ୍ୟାପକ, କେଉଁ ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ମୃତ୍ୟୁହାର କେତେ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଏବେ ବି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ପବନ ଶକ୍ତିର ବିକାଶକୁ ଅଟକାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏପରି ଯୋଜନା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ସହ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରିବ।
ଭାରତରେ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ବିବିଧତା, କିନ୍ତୁ ତଥ୍ୟର ଅଭାବ
ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ୧୩୫ ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୧୬ଟି ପ୍ରଜାତି କେବଳ ଭାରତରେ ହିଁ ମିଳୁଥିବା କୁହାଯାଏ। ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି। କୀଟପତଙ୍ଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମଞ୍ଜି ବିସ୍ତାର ଓ ଜଙ୍ଗଲର ପୁନର୍ବିକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ସହାୟତା କରନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି, ତାହା ନେଇ ଗବେଷଣା ସୀମିତ ରହିଛି। ବାଦୁଡ଼ି ଉପରେ ଗବେଷଣା କରୁଥିବା ରୋହିତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ମତରେ, କେଉଁ ପ୍ରଜାତି ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛି, କେତେ ସଂଖ୍ୟକ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟୁଛି ଏବଂ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି କି ନାହିଁ, ସେସବୁର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ଜରୁରୀ।
‘ଷ୍ଟେଟ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ବ୍ୟାଟ୍ସ’ ରିପୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍କୁ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ, କୃଷିର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ, ସହରୀକରଣ, ଶିକାର ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଟର୍ବାଇନ୍ ନିକଟକୁ କାହିଁକି ଆସନ୍ତି ବାଦୁଡ଼ି?
ବାଦୁଡ଼ି ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍ ନିକଟକୁ କାହିଁକି ଆସନ୍ତି ଏବଂ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବ୍ଲେଡ୍ ସହ ଧକ୍କା ଲାଗିବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼େ, ତାହା ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି।
ବ୍ୟାଟ୍ କନ୍ଜରଭେସନ୍ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ର ମୁଖ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ୱିନିଫ୍ରେଡ୍ ଫ୍ରିକ୍ଙ୍କ ମତରେ, କିଛି ବାଦୁଡ଼ି ଟର୍ବାଇନ୍ ପରି ନୂଆ ଗଠନ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। କେତେକ ପ୍ରକାରର ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗତିବିଧିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ସମ୍ଭାବନା ହେଉଛି, ଟର୍ବାଇନ୍ର ବ୍ଲେଡ୍ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଡ଼ୁଥିବା କୀଟପତଙ୍ଗ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ସନ୍ଧାନରେ ସେଠାକୁ ଟାଣି ଆଣୁଥାଇପାରନ୍ତି। ଶିକାର ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଘୂରୁଥିବା ବ୍ଲେଡ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିପାରନ୍ତି।
ବାଦୁଡ଼ି ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ମାଧ୍ୟମରେ ଦିଗ ଓ ବସ୍ତୁର ଅବସ୍ଥିତି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଘୂରୁଥିବା ବ୍ଲେଡ୍ ନିକଟରେ ଟକ୍କରର ବିପଦ ରହିଥାଏ। ତେବେ ଏହି ଘଟଣା ପଛରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରଣ ରହିଛି ବୋଲି କହିବା ପାଇଁ ଆହୁରି ଗବେଷଣା ଆବଶ୍ୟକ।
ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୃତ ବାଦୁଡ଼ି ଠାବ
ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପବନ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ମୃତ ବାଦୁଡ଼ି ମିଳିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ରହିଛି। ୨୦୨୫ ମସିହାର ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଥାର୍ ମରୁଭୂମିର ଏକ ପବନ ଶକ୍ତି ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଆଠଟି ମୃତଦେହ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସତାରା ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର କନ୍ୟାକୁମାରୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଗବେଷଣା କରାଯାଇଛି। ରୋହିତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଗ୍ରେଟର୍ ୟେଲୋ ହାଉସ୍ ବ୍ୟାଟ୍, ଲେସର୍ ୟେଲୋ ହାଉସ୍ ବ୍ୟାଟ୍ ଏବଂ ଫୁଲଭସ୍ ଫ୍ରୁଟ୍ ବ୍ୟାଟ୍ ପରି ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ଟର୍ବାଇନ୍ ସହ ଧକ୍କା ଲାଗି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାର ପ୍ରମାଣ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ମଧ୍ୟମରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତି। ଫଳରେ ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍ର ବ୍ଲେଡ୍ ସହ ସେମାନଙ୍କର ଧକ୍କା ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିପାରେ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ବିବିଧତା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। କନ୍ୟାକୁମାରୀ ପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ମନ୍ଦିର, ଘର, ପଥର ଗଠନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥାନ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ନୂଆ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପ ସ୍ଥାପନ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଜରୁରୀ।
ପ୍ରବାସୀ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ବଢ଼ିପାରେ ବିପଦ
କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରବାସ ପଥ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ଗତିବିଧି ବିଷୟରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍ ତଥ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପର ବିପଦ ଆକଳନକୁ ଜଟିଳ କରୁଛି।
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗବେଷଣାରେ କେତେକ ପ୍ରବାସୀ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ଶରତ ଋତୁରେ ଟର୍ବାଇନ୍ ସହ ଧକ୍କା ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟ କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରବାସ ଓ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଭାରତରେ ପ୍ରବାସୀ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଗତିପଥ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ଆଚରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ତଥ୍ୟ ନାହିଁ। ରୋହିତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ମତରେ, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଗୁଜରାଟ ପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୀତ ଋତୁରେ ନିୟମିତ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ ଟମ୍ବ ବ୍ୟାଟ୍ ପରି ପ୍ରଜାତିର ଗତିବିଧି ବୁଝିବାରେ ସହାୟତା ମିଳିପାରିବ।
ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜଳବାୟୁ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପ୍ରଜାତିରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥିବାରୁ ସାରା ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ସଂରକ୍ଷଣ ନୀତି ସମାନ ଭାବେ ଫଳପ୍ରଦ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି।
ମୃତ୍ୟୁହାର ଆକଳନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସହଜ ନୁହେଁ
ପବନ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରରେ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ମୃତ୍ୟୁହାର ଜାଣିବା ଏକ ବଡ଼ ଗବେଷଣାଗତ ଚାଲେଞ୍ଜ। ଏଥିପାଇଁ ଟର୍ବାଇନ୍ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ମୃତଦେହ ଖୋଜିବା ଓ ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସତାରାରେ ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ଗବେଷକମାନେ ଟର୍ବାଇନ୍ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିବା ରାସ୍ତାରେ ମୃତ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କୁ ଖୋଜିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ହଜାର ଟର୍ବାଇନ୍ ଥିବା ବିଶାଳ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟକ ଗବେଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରିବା କଷ୍ଟକର।
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ମୃତଦେହ ମିଳିବାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ। ଛୋଟ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ମୃତଦେହ ଘାସ ଓ ବୁଦା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଇପାରେ। ବର୍ଷା ସମୟରେ ଘାସ ବଢ଼ିଯିବାରୁ ମୃତଦେହ ଖୋଜିବା ଆହୁରି କଷ୍ଟକର ହୁଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ମୃତଦେହ ସମୟ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଖାଇଦେଇପାରନ୍ତି।
ଏହି କାରଣରୁ କେବଳ ମିଳିଥିବା ମୃତଦେହର ସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ପ୍ରକୃତ ମୃତ୍ୟୁହାର ଆକଳନ କଲେ ତାହା ବାସ୍ତବ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ କମ୍ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ନିୟମିତ ନିରୀକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବାକୁ ଗବେଷକମାନେ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିବେଶୀୟ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ
ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ଓ ନିୟାମକ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ (ସଂରକ୍ଷଣ) ସଂଶୋଧନ ଆଇନ, ୨୦୨୨ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁସୂଚୀ-Iରେ କେବଳ ଛଅଟି ବାଦୁଡ଼ି ପ୍ରଜାତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରର ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି। ସେଥିମଧ୍ୟରେ ୱ୍ରୋଟନ୍ସ ଫ୍ରି-ଟେଲ୍ଡ ବ୍ୟାଟ୍ ଓ ସଲିମ୍ ଅଲି ଫ୍ରୁଟ୍ ବ୍ୟାଟ୍ର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିମାନଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ବିପଦର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ବିଶେଷଜ୍ଞ ସୌମାଭ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମତରେ, ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିବେଶ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କ୍ଷେତ୍ର ସମ୍ପର୍କିତ ସାଧାରଣ ନିୟମ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିୟମର ଅଭାବ ରହିଛି।
ଏହା ସହିତ ଭାରତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସବୁଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ପରିବେଶୀୟ ପ୍ରଭାବ ଆକଳନ (EIA) ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ଉଡ଼ାଣ ଗତିବିଧି ଓ ଟର୍ବାଇନ୍ ସହ ଧକ୍କାର ସମ୍ଭାବନା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
କେତେକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥା ଋଣ ପ୍ରଦାନ ସମୟରେ ପରିବେଶୀୟ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ପ୍ରକଳ୍ପ ସ୍ଥାନର ପରିବେଶୀୟ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରେ।
ବିପଦ ସମୟରେ ଟର୍ବାଇନ୍ର ପରିଚାଳନା ସୀମିତ କରିବା ଉପଯୋଗୀ
ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କମାଇବା ପାଇଁ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ‘କର୍ଟେଲମେଣ୍ଟ’ ପଦ୍ଧତିକୁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସମାଧାନ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ଅଧିକ ଥିବା ସମୟରେ ଟର୍ବାଇନ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସୀମିତ କରିବା କିମ୍ବା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରଖିବା।
ପବନର ବେଗ, ପାଣିପାଗ ଓ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଗତିବିଧି ସମ୍ପର୍କିତ ସଙ୍କେତ ଆଧାରରେ ଟର୍ବାଇନ୍ ପରିଚାଳନାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇପାରେ। କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଟର୍ବାଇନ୍ର ‘କଟ୍-ଇନ୍ ସ୍ପିଡ୍’ ବଢ଼ାଇବା ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ। କଟ୍-ଇନ୍ ସ୍ପିଡ୍ ହେଉଛି ସେହି ସର୍ବନିମ୍ନ ପବନ ବେଗ, ଯେଉଁଥିରେ ଟର୍ବାଇନ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ତେବେ ବିଦେଶରେ ବ୍ୟବହୃତ ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ଭାରତରେ କେତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବ, ତାହାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିପାଇଁ ଶକ୍ତି କମ୍ପାନୀ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ଜରୁରୀ। ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଧ୍ୱନିଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ସବୁ ପ୍ରଜାତି ଓ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ସଫଳ ହେବ ବୋଲି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନାହିଁ।
ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବିପଦ ଆକଳନ ଜରୁରୀ
ବ୍ୟାଟ୍ କନ୍ଜରଭେସନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଟ୍ରଷ୍ଟର ନାଗରିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ଟ୍ରଷ୍ଟି ରାଜେଶ ପୁଟ୍ଟସ୍ୱାମାୟାଙ୍କ ମତରେ, ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନା ଟର୍ବାଇନ୍ ସ୍ଥାପନ ପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସର୍ଭେରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ସାମିଲ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ—
- ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପ୍ରଜାତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଗତିବିଧି ଚିହ୍ନଟ କରିବା।
- ଗଛ, ଗୁମ୍ଫା, କୂଅ ଓ ଅଟ୍ଟାଳିକା ପରି ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା।
- ପ୍ରବାସ, ଖାଦ୍ୟ ସନ୍ଧାନ ଓ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଋତୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା।
- ଟର୍ବାଇନ୍ର ଉଚ୍ଚତା, କ୍ଷମତା ଓ ସ୍ଥାପନ ସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ ବିପଦ ଆକଳନ କରିବା।
- ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା।
କେବଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ଭେ କରିଦେଲେ ହେବ ନାହିଁ। ସମୟ ସହିତ ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ଗତିବିଧି ବଦଳିପାରେ ଏବଂ ନୂଆ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ନିର୍ମାଣ ପରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଗବେଷଣା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦକ୍ଷେପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଦରକାର।
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ସହ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେଉ ପ୍ରାଥମିକତା
ଭାରତ ପାଇଁ ପବନ ଶକ୍ତିର ବିସ୍ତାର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଓ କାର୍ବନ୍ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବା ଦିଗରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବିକାଶ ଏପରି ଭାବରେ ହେବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର କ୍ଷତି ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିବ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଜାତି ଅନୁଯାୟୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନା, ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟାମକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତି କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଭାଗିଦାରି ଏହି ଦିଗରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ହୋଇପାରେ।
ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣା ଏବେ ବି ଅନେକ ଚାଲେଞ୍ଜର ସମ୍ମୁଖୀନ। ତଥାପି ଠିକ୍ ସମୟରେ ନିରୀକ୍ଷଣ, ବିପଦର ପୂର୍ବ ଆକଳନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିକାରମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲେ କ୍ଷତିକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ।
ପ୍ରକୃତ ସବୁଜ ବିକାଶର ଅର୍ଥ କେବଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ନୁହେଁ; ବରଂ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ।
(SDNA) ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ।